Er is eens.
Sinds april voor maar 5 euro verkrijgbaar in het Van Eesterenmuseum. Mooi uitgevoerd fullcolour boekje van 52 pagina met veel foto’s over het ontstaan van de Van Eesteren museumwoning. In ‘Er is eens’ lees je alles over de ontstaansgeschiedenis van Slotermeer, de museumwoning, over de betrokkenheid van veel partijen en over de buurtbewoners en andere geïnteresseerden die gezamenlijk de inrichting van de woning bijeen brachten.

Tekst
Caroline Freriks
Victorien Koningsberger
Anouk de Wit

Beeld & Fotografie
Iwan Daniëls
Dienst Ruimtelijke Ordening, Gemeente Amsterdam
Thomas Heere
Victorien Koningsberger
Thomas Lenden
NAi, Collectie, archief Van Eesteren
Erik Swierstra
Spectrum
Stadsarchief Amsterdam
Richard Zandberg

Concept, vormgeving & produktie
Baba Anousch (Iwan Daniëls)

Met dank aan
Stichting DOEN

Aan de rand van de Oeverlanden ligt het lieflijke volkstuinenpark Ons Buiten, dat wel in Engelse landschapsstijl ontworpen lijkt te zijn. Iets verderop aan de noordelijke oever kan je zaterdagen van 15 april tot 15 oktober met een veerverbinding  (€1,-) naar de overkant: het Amsterdamse Bos. Of je besluit door te fietsen, met rechts hotel Mercure: ruim vijftig jaar geleden een van de eerste motels van Nederland. Leuk weetje.

Aan de westelijke oever vindt je Amsterdams grootste ateliercomplex: ‘Nieuw & Meer’, sinds 25 jaar allerlei creatieven in de voormalige munitieopslagplaats van de Stelling van Amsterdam. Hier bracht ik met Nieuw-West Open eind april een bezoek, inclusief rondleiding door de kinderen die hier leven tussen de kunstenaars en creatieven. Een andere wereld. In de zomer van 2013 bestaat Nieuw & Meer 25 jaar en dat wordt groots gevierd met een hele zomer vol kunst, muziek, film, performances en een keur aan culinaire mogelijkheden. De start is vrijdag 21, zaterdag 22 en zondag 23 juni met de Culturele Roulette. Iedereen is welkom ..  dompel je even onder in de wondere wereld van een ‘kunstenaarsdorp’. Onder andere bezien vanuit de ogen van de ‘kinderen van Nieuw en Meer’. Hier geboren en opgegroeid, en door fotograaf Thomas Lenden en beeldend kunstenaar Else van der Burgt gefotografeerd en geïnterviewd voor een tentoonstelling te zien op het terrein van 21 juni tot september. Interessante perceptie, maakt dat je bijna een twee jeugd in deze omgeving wil beleven!

En zie hier onder uit ‘Ons Amsterdam’ een wandeling, of fietstocht door de ‘idylle aan de stadsrand’. Want stadsranden zijn boeiende zones, ‘als uitlopers van de stedelijke hectiek gaan ze een verbond aan met natuuruitingen, die veelal een anarchistisch karakter hebben.’

Na het uitstappen eerst een machinaal vervaardigd ijsje, bij de snackbar op het plein voor het metrostation. Met ervoor een lange rij mensen, ijs is ook hier in trek. Op de achtergrond zie ik een waar Motel, waar vind je die nog? In de richting van de Gaasperplas zie ik kinderen blij spelend in een speelweide dat zijn beste de tijd gehad heeft. Ondanks de vergane glorie functioneren de speeltoestellen nog prima, kinderen zijn immers niet zo kritisch. De badhokjes daarentegen hebben vermoedelijk wel de functie verloren.

Na deze speelweide en een klein watertje is het even zoeken, maar bereik ik de Gaasperplas, Wát een stoere en weidse plas, boven verwachting met een mooi wandelpad, en een haventje waar zojuist een zeilbootje de plas op glijd. Uitwaaien aan het water, aan de rand van Amsterdam, is nog nooit zo binnen handbereik geweest.

Het valt me op dat haast pal aan het water, met vermoedelijk een waanzinnig uitzicht, woningen staan. Het zijn de meest gelukkige woningen van Nellestein, een zeventiger jaren hoogbouwwijk dat een zekere allure uitstraalt. Dat heeft te maken met de ligging, de magistrale ‘kloostergangen’  die dienen als entree, maar zeker ook met het feit dat het appartementen zijn in de vrije sector. Anders dan de betonnen slagschepen in de Bijlmer.   Ook hier zie ik kinderen spelen in het groen, de narcissen en blauwe druifjes in het gras maken van het geheel nog meer een idylle. Iets verderop, middenin de woonwijk, speelt een carillion een vrolijk deuntje en slaat vervolgens de klok van zes uur. In het gras kom ik heel toevallig een kennis tegen, een studente die met haar vriendje in een van de appartementen woont. Ze zijn in twijfel over het avondeten, met de fiets naar de supermarkt in de andere wijk, of toch maar Chinees afhalen? Vroeger had je in Nellestein winkels, zelf een buurtkroeg, maar na herhaaldelijk overlast van bewoners uit de naastgelegen wijken hebben deze voorzieningen de deuren moeten sluiten.

Nellestein had voor mij net zo goed aan de laatste metrohalte kunnen liggen in een andere Europe stad. In Tsjechië heb je soortgelijke wijken, net als Berlijn. Typische stadsuitbreidingen voor de jaren zeventig. Maar de Gaasperplas maakt het toch uniek Amsterdams. Kom, met dank aan Wikipedia, onder meer te weten over Nellestein.

Nellestein (Amsterdam)

Nellestein is een onderdeel van de wijk Gaasperdam in het Amsterdamse stadsdeel Zuidoost. De wijk is gelegen in het noordoosten van de wijk en grenst in het noorden aan de Gaasperdammerweg en is verder geheel omsloten door de Gaasperplas en het Gaasperpark.

In tegenstelling tot de rest van Gaasperdam bestaat de wijk aan de noordrand vrijwel uitsluitend uit hoogbouwappartementen maar dan in tegenstelling tot de Bijlmermeer niet uit honingraatflats maar uit los staande gebouwen met parkeergarages. Richting Gaasperplas zijn de appartementen minder hoog. De woningen staan in een parkachtige omgeving en er is veel groen. De eerste woningen in de wijk werden in 1977 opgeleverd en de laatste woningen werden in 1982 voltooid. Ook bestaat de woningvoorrraad vooral uit duurdere koop- en huurwoningen.

Er is één doorgaande weg, de Langbroekdreef, en verder zijn er alleen hoven, paden en pleinen die alle vernoemd zijn naar plaatsen met de letter L in de provincie Gelderland, Utrecht of Zuid-Holland. De wijk is per openbaar vervoer bereikbaar met metrolijn 53 die aan de oostkant van de wijk eindigt op metrostation Gaasperplas. Verder hebben de buslijnen 41, 47 en 49 een halte bij het metrostation. Alleen buslijn 47 rijdt dwars door de wijk naar Gein en verder.

De wijk zelf heeft geen winkelvoorzieningen meer en de bewoners zijn aangewezen op het aan de andere kant van de Gaasperdammerweg gelegen winkelcentrum de Kameleon (voorheen Kraaiennest) of winkelcentrum Reigersbos. Vroeger was er in de wijk één supermarkt, maar deze is verdwenen en het pand staat leeg.

Ik had overigens al een band met de voormalige huishoudschool, sinds 2010 plek voor creatieven. Het Van Eesterenmuseum is hier namelijk gevestigd. En met Nieuw-West Open, najaar 2012 tijdelijk te gast, heb ik het gebouw en haar huurders beter leren kennen.

Klakkeloos weggooien? Ben je mal! Anno 2013 zijn we zuinig op wat we hebben. Het is de tijd van hergebruik, herbestemming, herinrichting, opwaardering, maar ook recycling, ruilhandel, vintage ofwel tweedehands. Kleding, maar ook gebouwen in Amsterdam Nieuw-West.

De tendens komt voort uit noodzaak, de noodzaak om zuinig te zijn op onze aardbol en op ons geld. Maar ook omdat we ons bezit herwaarderen, ‘ouwe meuk’ kan eigenlijk nog best een ronde mee en beginnen we zelfs wel weer leuk vinden.

Neem de Dudokbuurt in Geuzenveld, aan de ene kant van de Nolensstraat vind je de Dudokhaken en aan de andere kant de weggeefwinkel. In deze winkel, die gelijk als buurthuiskamer fungeert, wordt sinds een paar jaar van alles ingebracht en gratis weggeven. Al zijn de vrijwilligers nog druk met de boel opknappen voor een feestelijke heropening, buurtbewoners lopen de winkel alweer plat. En, je kunt oude kleren in een mum van tijd opleuken, of als je lang genoeg wacht is het weer in de mode. Alle modegrillen komen uiteindelijk weer terug.

De tegenovergelegen Dudokhaken zijn zes vijftiger jaren galerij- en portieketageflats, vernoemd naar de architect Willem Dudok en naar de haakvormige verkaveling van de gebouwen. In plaats van sloop, dat lange tijd schering en inslag was in de Westelijke Tuinsteden, is hier door Stadgenoot gekozen voor renovatie. Zo zijn liften toegevoegd, de kozijnen vervangen en de voormalige droogzolders op inventieve wijze getransformeerd tot een extra woonlaag. Iets verderop is de sloop van de Bakemabuurt, vernoemd naar de architect Jaap Bakema, uitgesteld. In dit geval zou afstel kunnen zorgen dat de buurt ‘een vrijzone’ wordt, waar de woningen worden verkocht aan de huidige bewoners, studenten, kunstenaars, ondernemers en andere pioniers.  Vergelijkbaar met de kluswoningen in de Klarenstraat in Slotervaart, een succesvol experiment waarbij creatieve kopers verouderde en daarmee goedkope woningen een tweede leven geven.

Zoals de rokken en schattige bloesjes uit de ‘fitfties’ weer helemaal in de mode zijn, worden ook de jaren ’50 portieketageflatjes in Amsterdam Nieuw-West je-van-het! Dit jaar nog.

De weggeefwinkel is een bijzondere winkel, je kan er namelijk spullen inbrengen én gratis andere spullen meenemen. Maar het is heel veel meer dan dat, het is een buurthuiskamer, waar plek is voor koffie, thee en een gezellig kletsje. Waar de drempel laag is. Waar activiteiten voor kinderen worden georganiseerd, ze wordt bijgebracht dat delen goed is en ‘ouwe meuk’ best nog een tweede leven kan krijgen. Waar buurtbewoners kunnen werken, die niet vanzelf op de reguliere arbeidersmarkt terecht kunnen. En nog heel veel meer, dus hierbij een oproep aan allen die hier gemachtigd toe zijn: geef Dorien de andere vrijwilligers de ruimte en een duwtje in de rug. Zo wezenlijk in een buurt als deze, waar niet niet allen het altijd even gemakkelijk hebben.

Wil je weten wat ik bedoel? Bekijk vooral hier de documentaire over Saliha en de weggeefwinkel uit de reeks ‘West Side Stories’ (2011), van documentairemaker Heddy Honigmann. Lees het artikel van journaliste Emma Boelhouwer in het Parool hier (en onder). En kom eens langs, maak een praatje en voel dat dit soort initiatieven de buurt doen groeien.

De winkel bestaat al sinds 2009, maar na een kleine dip waait er een frisse wind, de vrijwilligers hebben de laatste tijd keihard gewerkt om de boel op te knappen. En om ‘de puntjes op de i te zetten’ doet de Weggeefwinkel mee vrijdag 15 maart met NLDoet, de nationale vrijwilligersdag van het Oranjefonds. Help jij ook een handje mee? Meld je dan aan op http://www.nldoet.nl/ (zoek op postcode 1067KD).

Nieuw-West is rijk aan culinaire winkels en restaurants van diverse nationaliteiten. Door verschillende drempels over te stappen leer je niet enkel de (eet)cultuur van je buurvrouw kennen, je gaat er ook op wereldreis.

Nieuw-West heeft altijd al veel winkels en café-restaurants gekend. Bij de aanleg van de Westelijke Tuinsteden in de jaren ’50 en ’60 namen ze een belangrijke plek in. Je vindt ze op grote pleinen zoals het Osdorpplein, of iets verderop het verscholen plein op de Calandlaan ter hoogte van Meer en Vaart. Of gelegen aan de grote toegangswegen, zoals de Burgemeester de Vlugtstraat in Slotermeer. Ook wat dieper de buurten in, op ‘kinderwagenafstand’, waren al in het begin winkels te vinden. Sommige van deze buurtwinkels zijn nog altijd in bedrijf, bijvoorbeeld het rijtje aan de Burgemeester Vening Meineszlaan, dat ondanks de concurrentie van de drukke De Vlugtlaan nog altijd fier overeind staat. Veel andere buurtwinkels, vaak op een hoek met lekker veel glas, zijn veranderd in tandartspraktijken of wijkkantoren. Tandartsen zijn dol op lamellen, wat helaas af doet aan het transparantie karakter van het pand. Wijkkantoren daarentegen hechten groot belang aan toegankelijkheid, maar niet iedereen uit de buurt komt hier binnen.

Nee, vrijwel nergens in Nieuw-West is de drempel zo laag om elkaar – al is het vluchtig – te ontmoeten als in winkels en restaurants. Ken je na al die jaren je eigen buren niet? Laat dan eten zijn werk doen. Eten verbindt, het reikt over de grenzen van cultuur, achtergrond en politiek. Want het zijn niet meer enkel de bakker of de slager waar je terecht kan, Nieuw-West mag zich rijk rekenen met een enorm aanbod aan culinaire winkels en restaurants van diverse nationaliteiten. Door verschillende drempels over te stappen leer je niet enkel de (eet)cultuur van je buurvrouw kennen, je gaat er ook op wereldreis. De omgeving Johan Huizingalaan, in de volksmond bekend als ‘de eetstraat’, leent zich hier goed voor. Binnen bij Suvarnaphum waan je je in Thailand, bij Du Maroc kun je de Marokkaanse cultuur opsnuiven. Doe ook vooral boodschappen bij Supermarkt de Marokkaan, India Bazaar en de Bulgarije Shop. Kleurrijke koekjes uit de Balkan, waar vindt je die elders in Amsterdam?

Programmaleider Iris Dik en ik wisselen de coördinatie af, ‘mijn’ gebied in januari was het Slotervaart rondom de Huizingalaan, in februari Geuzenveld en in mei het gebied rond het Confuciusplein en het Eendrachtspark. Zie hier op de website www.nwopen.nl de afgelopen programma’s en waar we in 2013 nog naartoe ‘reizen’.